Etiketlenen üyelerin listesi

  1. #1
    Ziyaretçilerimize Uyarı!:

    Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~

    Standart Dersim İsyanı - Dersim Ayaklanmaları



    Tarih
    20 Mart 1937 - Kasım 1937
    2 Ocak 1938 - Aralık 1938

    Bölge
    Dersim (günümüzde Tunceli) ve etrafı

    Sonuç
    İsyan bastırıldı.
    Türk Ordusu Dersim'de tekrar hakimiyet kurdu.
    Seyit Rıza ile birlikte 6 kişi idam edildi.
    Dersim halkının bir kısmı zorunlu iskan ettirildi.

    Dersim İsyanı veya Dersim Katliamı; Tunceli'de 1937-38 yıllarında merkezi hükumetle Dersim aşiretleri arasındaki anlaşmazlıklar sonucu yaşanan olaylara verilen isimdir. Dersim'de mutlak devlet hakimiyetini sağlamak için Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından harekât düzenlendi. Harekât neticesinde bölgede yaşayan 13.000'den fazla kişi ile 110 asker öldü ve 12.000'e yakın insan zorunlu göçe tabi tutuldu.

    Arka plan

    Bölge gerek coğrafi yapısı gerekse merkeze uzaklığı nedeniyle merkezi otoritenin tam sağlanamadığı ağalık tarzı feodal bağların kuvvetli olduğu bir yapıdaydı. Bu açıdan Osmanlı döneminde de bölgede pek çok ayaklanma yaşanmıştır. Dönemin içişleri bakanlarından Şükrü Kaya 1876 yılından beri bölgeye 11 askeri harekat düzenlendiğini; ancak bir çözüm sağlanamadığını belirterek bölgenin bu alandaki geçmişini ortaya koyar. Dersim ayaklanmaları olarak adlandırılan bölgedeki isyanlar arasında bir öncekisi 1916 yılında meydana gelmiştir.

    Ermeni Kırımı sırasında da bazı Dersimli Alevi Zaza aşiretler Dersim Ermenilerini Osmanlı hükumetine teslim etmeyi reddetmiş ve Ermeni kaynaklarına göre 20.000 ile 36.000[4] arası Kürt milliyetçi ideolog Nuri Dersimi'nin anılarında yazdığına göre binlerce[5] savunmasız Ermeni ailesinin güvenli olarak kaçmasını sağlamışlardır.

    Dersimlilerin 1915 Ermeni Kırımı sırasında takındıkları tutum onların imhasında ayrı bir rol oynamıştır. Yine Nuri Dersimi'ye göre 1915'te çevre vilayetlerden 30.000'den fazla Ermeni sığınmaları için Dersimliler tarafından Dersim'e getirilmiştir.

    Bunun yanında Rus işgaline karşı Dersimliler Osmanlı hükumeti ile bir anlaşma yaparak özerklik vaadi içinde "savunma savaşı"na girerler. Osmanlı idaresinden aldıkları silah-mühimmatla doğrudan Osmanlı ordusunun emrine girmeden Ruslara karşı durma karşılığında Dersimlilere "bağımsız çatışma hakkı" tanınır. Ruslar geri çekildikten sonra Osmanlı idaresi tarafından Dersimlilere ve bu aşiretlere madalya ve hediyeler verilir. Seyit Rıza ise ayrıca ödüllendirilerek Erzincan'da "İl İdaresi Üyeliği"ne atanır. Dönemin Erzincan valilerinden Sabit Bey yazdığı bir mektupta Seyit Rıza ile ilgili olarak "şimdiye kadar bize din ve namusuyla hizmet etti" ifadesini kullanır. Dersim olaylarının meydana gelmesinde Dersim aşiretlerinin ve önde gelenlerin Ermeni Kırımı'nda Ermenileri kurtarmış olmalarının Rus işgaline karşı kendilerine vaat edilen özerklik durumları ile daha önceki Koçgiri İsyanı'nın etkisi olduğu düşünülür.

    İsyancılar Şeyh Hasan aşiretine mensup olan Abasan Aşireti reisi Seyit Rıza önderliğinde askere gitmek ve vergi vermek istemeyen diğer aşiretlerce de desteklenenince yaklaşık 6.000 kişilik bir grup isyancılara katılmıştır.

    Dersimlilerle ilgili raporlar


    1920'lerin ikinci yarısından sonra Dersim bölgesini tanımaya yönelik pek çok rapor hazırlanmıştır. Özellikle Hamdi Bey'in 2 Şubat 1926 tarihli raporu "Dersim gittikçe Kürtleşiyor mefkureleşiyor tehlike büyüyor. Dersim hükumeti Cumhuriyet için bir çibandır. Bu çiban üzerinde kati bir ameliye ihtimalatı elimeyi önlemek selameti memleket namına farzı ayindir" tespitiyle başlıyordu. İsmet İnönü "Doğu raporları"nda "Erzincan beyleri Dersimlileri maraba adıyla çalıştırıyorlar. Bu bir nevi Erzincan beylerinin Kürt himayesine sığınmasıdır" Genel Müfettiş Cemal Bardakçı "Dersim'deki huzursuzluğun sebebi açlıktır" Fevzi Çakmak ise "Dersimlileri askere almayın silah kullanmayı ve savaş taktiklerini öğrenirlerse bize saldırırlar" diyecektir. Fevzi Çakmak aynı zamanda Dersimlilerin okşanmakla kazanılamayacağını silahlı kuvvetlerin müdahalesinin Dersimli'ye daha çok etki edeceğini bildirmiştir

    Raporlarda en çok üzerinde durulan noktalar ise aşiretlerin birbiriyle olan ilişkileri hangi aşiretin hangi dili (Zazaca Türkçe) konuştuğu aşiret yapıları Dersimlilerin gelenek ve görenekleri aşiretlerin coğrafi sınırları ve nüfuzları Dersim'in stratejik noktalarıdır. Bunlar üzerine raporlar sunulmuştur ve başarılı bir Dersim Harekâtı için gereken önlemler bu raporlarda tespit edilmiştir.

    Tunceli Kanunu

    25 Aralık 1935 tarihinde 2884 sayılı Tunceli Vilayeti'nin İdaresi Hakkında Kanun çıkarıldı ve 4 Ocak 1936 tarihinde Dersim Vilayeti'nin adı Tunceli Vilayeti oldu

    Yasanın uygulanmaya başlamasıyla 1937 başlarında yeni olaylar çıktı. Bölgede güvenlik sağlanamadı ve hükûmet otoritesi kurulamadı

    Dördüncü Umumi Müfettişlik

    Dinî ve etnik azınlıkların Türkleştirilmesi sürecinde otoriteyi sağlamlaştırmak amacıyla TBMM 1164 sayılı ve 25 Haziran 1927 tarihli kanunu çıkardı. Bu kanuna göre kurulan umumi müfettişliklerin geniş yönetsel askerî ve yargısal yetkileri vardı. 1 Ocak 1928 tarihinde Diyarbakır Elâzığ Urfa Bitlis Van Hakkâri Siirt ve Mardin illerini kapsayan ve merkezi Diyarbakır'da bulunan Birinci Umumi Müfettişlik kuruldu.. Ve Trakya'da yaşanan pogromlardan önce 19 Şubat 1934 tarihinde Kırklareli Edirne Tekirdağ ve Çanakkale illerini kapsayan ve merkezi Edirne'de bulunan İkinci Umumi Müfettişlik kuruldu. 25 Ağustos 1935 tarihinde Ağrı Kars Artvin Rize Trabzon Gümüşhane Erzincan ve Erzurum illerini kapsayan ve merkezi Erzurum'da bulunan Üçüncü Umumi Müfettişlik kuruldu. 6 Haziran 1936 tarihinde tarihî Dersim Bölgesi (Tunceli Elâzığ ve Bingöl) ni kapsayan ve merkezi Elazığ'da bulunan Dördüncü Umumi Müffetişlik kuruldu ve Umumi müfettişliğe Korgeneral Abdullah Alpdoğan atandı.

    1936 yılında açılan dördüncü umumi müfettişliğin başına getirilen Korgeneral Abdullah Alpdoğan mahkeme kararlarını imzalamaya düzeni ve güvenliği sağlamak açısından gerekli gördüğü durumlarda ilde yaşayan kişileri ve aileleri il sınırları içinde bir yerden bir başka yere göndermeye ve il sınırları içinde oturmalarını yasaklamaya da yetkiliydi. Mustafa Kemal Atatürk 1 Kasım 1936 tarihinde yaptığı TBMM konuşmasında Dersim'deki ağalık düzeni sorununu Türkiye'nin en önemli iç sorunu olarak tanımladı.

    Öte yandan Hasretyan'ın kitabında yer alan bilginin aksine Atatürk'ün 1 Kasım 1936 tarihli TBMM konuşmasında toprak ile ilgili konuşurken "Dersim" hatta "ağalık düzeni" bile dememiştir. Günümüz Türkçesi ile bu bölüm:

    Toprak Kanununun bir sonuca varmasını Kamutayın yüksek çalışmalarından beklerim. Her Türk çiftçi ailesinin geçineceği ve çalışacağı toprağa sahip olması kesinlikle gereklidir.Vatanın sağlam temeli ve imarı buna dayanır. Bundan başka büyük araziyi modern araçlarla işletip vatana fazla üretim sağlanmasını da özendirmek isteriz.






    Fransa yapımı hafif bombardıman uçağı Breguet 19'un önünde Sabiha Gökçen.


    İsyan

    Uhundu köyü

    Harekatı Tetikleyen Olaylar


    Sahada bulunmayan İhsan Sabri Çağlayangil'in bir ifadesine göre 1937 yılında Atatürk Singeç Köprüsü'nün açılışını yapmak üzere Dersim'e gelecekti. Bu köprünün bir ucunda güvenliği sağlamak amacıyla bir askeri karakol bulunuyordu. İsmail Hakkı adlı bir teğmen'in komutasındaki karakola isyancılar tarafından saldırı düzenlendi. Karakol yakıldı ve 33 askerin tümü öldürüldü. Ancak 33 asker tek bir baskınla ölenlerin değil 1937 yılının Temmuz ayı sonuna kadar öldürülenlerin toplam sayısıdır.

    27 Mart 1937 tarihinde Tunceli-Erzincan yolundaki bir köprü Haydaran ve Demanan aşiretleri tarafından yakılır. Diğer Türk Birlikleri ile bağlantı kurulmasın diye Dersimli gruplar tarafından bölgenin telefon hatları kesilir. Jandarma birliklerine pusu kurulur. Pax bucağı karakoluna baskın düzenlenir. Seyit Rıza bizzat Sin Karakolu'nun da basılması için asi milislere emir verir. Bölgedeki 9. Seyyar Jandarma Taburu'na da baskın düzenlenir. Kendi vatandaşlarından kurulu düzensiz gerilla kuvvetlerine karşı savaşmak üzere eğitilmemiş ve bu yönde bir hazırlığı olmayan askeri kuvvetler kendilerini korumakta zaafiyet içine düşerler. Birçok askeri birlik basılarak askerler öldürülür ve yaralanır. Asiler Mazgirt Köprüsü'nü tahrip ederler.







    Mustafa Kemal Atatürk ve Sabiha Gökçen (17 Kasım 1937 Pertek Halkevi'nin önünde).

    Sabiha Gökçen'e bir röportajında Atatürk'ün olaylara bakış açısı ve bölgeye ne zaman geldiği sorulmuş ve bunun üzerine Gökçen şunları ifade etmiştir: "1937 sonlarına doğru. Pertek'te bir köprü yapılmıştı onun açılışı dolayısıyla Atatürk gelmişti. Yani bu mevzular görüşülmüyordu. Arazide geziler yapıyorduk bazen Atatürk ile. Ben gösteriyordum yerleri şurası şudur burası budur diye.

    Askerî harekât

    Birinci Dersim Harekâtı


    General Abdullah Alpdoğan'ın düzenlediği ilk harekât başarısızlıkla sonuçlandı. Aşiretler ise bunun verdiği moralle tamamen silahlandı. Bu yüzden isyanı bastırmak iyice zorlaştı. Abdullah Alpdoğan yanına aldığı 50.000 asker (üç kolordu ) ile bölgeye gitti fakat dağları bir türlü aşamadı. Bunun sonucunda bir hava saldırısı gerektiğine karar verdi. Gerekli onayı alınca Sabiha Gökçen'i davet etti. Sabiha Gökçen de kabul edip Hava Kuvvetleri'nden 3 uçak filosu ile havadan saldırı gerçekleştirdi. İsyancıların saklandıkları en büyük yer olan Laş mevkiini bombaladı.



    Seyit Rıza.


    Asılan kişiler şunlardır:
    Seyit Rıza
    Resik Hüseyin (Seyit Rıza'nın oğullarından 16 yaşında)
    Seyit Hüseyin (Kureyşan-Seyhan aşiret reisi)
    Fındık Ağa (Yusfanlı Kamer Ağa'nın oğlu)
    Hasan Ağa (Demenan aşiret reisi Cebrail Ağa'nın oğlu)
    Hasan (Kureyşanlardan Ulkiye'nin oğlu)
    Ali Ağa (Mirza Ali'nin oğlu)

    İkinci Tunceli Harekâtı

    Ancak olaylar durulmadı ve 1938'de Kureyşan aşireti intikam için diğer aşiretleri silahlanmaya davet etti.[kaynak belirtilmeli]

    Başbakan Celal Bayar (görev süresi: 25 Ekim 1937 – 25 Ocak 1939) Dersimli isyancılara karşı saldırıyı onayladı ve İkinci Tunceli Harekâtı (2 Ocak - 7 Ağustos 1938) başlatıldı.

    Üçüncü Tunceli Harekâtı

    10-17 Ağustos 1938 tarihinde Üçüncü Tunceli Harekâtı düzenlendi.

    Temizleme harekâtı

    6 Eylül'de başlayan temizleme operasyonları 17 gün boyunca devam etti.




    Bir jandarma ve Reyber (Rêber Qop)


    Hava kuvvetleri

    Muhsin Batur Dersim üzerinde yaklaşık iki ay görev yaptı. Fakat hatıralarında okurlarından özür dileyerek hayatının o bölümünü yazmayacağını açıkladı.. Nuri Dersimi Türk hava birimlerin zehirli gaz bombasını attığını aktardı. Sabiha Gökçen ise olaylarla ilgili olarak 1956 yılında Halit Kıvanç'a verdiği bir röportajda; "Canlı ne görürseniz ateş edin! emrini almıştık. Asilerin gıdası olan keçileri dahi ateşe tutuyorduk" demiştir.

    Mahkeme
    17 Kasım 1937 tarihinde Mustafa Kemal Diyarbakır'dan Elâzığ'a geldi ve Tunceli'nin Pertek kazasına geçerek Murat Nehri üzerindeki Singeç Köprüsü'nün açılış törenine katıldı.

    Harekâtın sonuçları

    Hukukçu yazar Hüseyin Aygün Dersim Harekâtı ve sonuçları hakkında bugüne kadar yapılmış en kapsamlı bir araştırma olarak nitelendirilen Dersim 1938 ve Zorunlu İskân adlı kitabında isyanın açıkça kışkırtılarak çıkarıldığını Cumhuriyet dönemi ayaklanmaları içerisinde sivillere yönelik eziyetin ve kıyımın en şiddetlisine uğradığını ardından da isyancılarla beraber aileleri ve hatta isyana iştirak etmeyenlerin eziyete ve kıyıma maruz kaldığını binlerce sivil vatandaşın öldürülmüş ve kalan on binlercesinin de sürgün edilmiş olduğunu belirtmiştir.

    Bölgeden Ankara'ya gönderilen raporlarda kadın ve çocuklar dahil olmak üzere insanların zehirli gaz ve yangın bombaları kullanılarak imha edildiği yazılmaktadır. 30 Mart 1937'de Tunceli Valisi Abdullah Alpdoğan'ın Başbakanlığa yazdığı yazının 2. maddesinde şu yazı geçmektedir: "Tayyare Alay Kumandanından yangın ve Milli Müdafaa'dan yakıcı ve boğucu gaz bombaları istedim.

    Askerî harekât her ne kadar bazı aşiretleri sürgün etse de harekât 1938 yılının sonuna doğru sona ermiştir.





    Mahkeme


    Olaylardan önce ve sonra Tunceli il nüfusu
    1935 1940
    101.099
    94.639
    Nüfusun Azalmasındaki Etkenler
    Toplam Kayıplar Sürgünler
    13.160 11.818





    Dersimliler



    Güncel gelişmeler

    Dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan 23 Kasım 2011 günü yaptığı konuşmada 9 Ağustos 1939 tarihli bir belgede Dersim'de 13 bin 806 kişinin öldürüldüğünün ifade edildiğini belirtmiş ve Dersim'de yaşananlar için; "eğer devlet adına özür dilenecekse böyle bir literatür varsa ben özür dilerim diliyorum" demiştir. Başlangıçtan Günümüze Dersim Tarihi kitabının yazarı tarihçi Ali Kaya'ya göre harekatın sorumlusu dönemin Başbakanı Celal Bayar'dır. Asıl yaşanan büyük olayların daha çok 15 Mayıs-15 Eylül 1938 tarihleri arasında meydana geldiğini belirten Ali Kaya Atatürk'ün o dönemde ciddi olarak hasta olduğunu doktor raporlarının bulunduğunu ve Atatürk'ün son gelişmelerden haberi olmadığını ileri sürmüştür. 12 Kasım 2014'te CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu "Acı duyan herkesten ölen her insandan sürgün edilen her insandan CHP adına da özür diliyorum" diyerek olan olaylarla ilgili partisi adına özür diledi.







    Türk askerleri ve Dersimli kadın ve çocuklar


    - - - Flood Önleme Sistemine yakalandınız - - -





    1926 yılında Ankara'ya davet edilen Dersimli aşiret reisleri Malatya Valisi Bozan Bey ve Elâziz Valisi Ali Cemal Bey ile birlikte


    Dersim aşiretleri

    Dersim aşiretleri Doğu ve İç Anadolu Bölgesinde Tunceli Sivas Tokat Erzincan Bingöl Muş Maraş Kayseri Amasya Gümüşhane Elâzığ Adana Adıyaman Malatya Ardahan Erzurum çevresine yayılmışlardır. Aşiretlerin çıkış noktası "İç Dersim" olup aşiretlerin Dersim ile birlikte en yoğun olduğu diğer yöre zamanla çeşitli nedenlerle verdiği göçlerle Dersimli Kürt Alevilerin yoğun ve hakim olduğu iki bölgeden biri haline gelen Koçgiri yöresidir.

    Koçgiri yöresi Sivas'ın İmranlı Zara ilçelerini içine alır. Sivas'ın Hafik Kangal Divriği Suşehri Tokat'ın Almus Zile Erzincan'ın Refahiye İliç çevresi Kayseri'nin Sarız Develi yöresine kadar uzanır ve bu bölgeleri içine alır.

    Tunceli'nin Güney ilçeleri Sivas Koçgiri yöresi aşiretleri Kayseri Sarız ve Develi Erzicanın Refahiye İliç Kemah Elazığ Aşiretleri Adıyaman Dersim Aşiretleri Kahraman Maraş yöresi Dersim aşiretleri Tokat Çorum Yozgat Malatya ve Gümüşhane yöresi Dersim aşiretleri ise genel olarak Zazaca ve Kurmancî konuşur. Bazı aşiretlerde tek bir dil üzerinde yoğunluk yoktur Bazı Zaza aşiretlerin Kurmanciyi sonradan benimsedikleri söylensede bunu kanıtlayacak bir delil yoktur. İzol ve Hıran aşiretlerinin sürgün edilerek bu bölgelere geldiğide söylenir.

    Liste

    1.Şadililer
    2.Alanlı
    3.Arelli
    4.Aslanuşağı
    5.Beyituşağı
    6.Koçuşağı (Koçan)
    7.Balabanlı
    8.Caferanlı
    9.Çarikli
    10.Demenanlı
    11.Elhanlı
    12.Hadikan
    13.Hedikli
    14.Hormeklı
    15.İzollu
    16.Karsanlı
    17.Hıran
    18.Kemenlı
    19.Kebanlı
    20.Kureyşanlı
    21.Lolanlı
    22.Pilvenkli
    23.Butanlı
    24.Zilanlı
    25.Silanlı
    26.Şavalanlı
    27.Yusufanlı
    28.Zimtekli
    29.Kurmeş
    30.Derviş Cemal [1]
    31.Şakak
    32.Abdalanlı
    33.Keçelan

    Dersim'deki aşiretler ve oymakların dilleri ve yerleşim yerleri
    Abasu / Abasanlar Zazaca Pülümür-Hozat-Ovacık-Erzincan (Kırlangıç Köyü Çağlayan Bucağı Bağlı Karatuş köyleri) Kığı ilçesi: (Akımlı Estigkavak Ayanoğlu Güzgörü köyleri) TercanBaşbudak Beşgözek köyleri) Kelkit: (Akdağ Kömürlük Köyü) Erzurum-Aşkale [Aşkale Gürkaynak ve Koçbaba Köyleri)
    Abdalu / Abdalanlar Zazaca Pülümür-Hozat-Ovacık
    Ağucanlılar Zazaca Hozat (Bargini) Elazığ-Erzincan-Kemah-Malatya-Adıyaman-Elbistan-Pazarcık(Girne) Arapkir
    Alanlar Zazaca Mazgirt Mazımiye İranı Kuzey Horosan bölgesiErzincan Merkez İlçesi (Çamurdere Çamlık Karataş Başköy Çilhoroz Yayla kent Sertaş Askartallı Kılıçkaya Endere köylerinde)Erzurum Çat ilçesiBeşiktaş Komu Tuzluca mah.
    Ali Abbas Evladı Zazaca Ovacık-Kemah-Erzincan
    Alxanu / Alhanlı Aşireti Zazaca Pülümür Tercan
    Arililler Zazaca Nazimiye-Pülümür-Mazgirt-Kelkit(Akdoğdu Köyü) Erzincan Tercan ilçesi(Sarıkaya YenibucakKavaklıkKüçük Ağa Köyleri)Çayırlı Çamurdere Başköy Karataş Çilhoroz Yayla Kurt SarıtaşKartallı Çağlayan BucağıKılıçkayaErdene köylerinde Hınıs(Başköy)
    Aslan Zazaca Ovacık-Kemah
    Aşuran Zazaca Ovacık-Erzincan
    Bomosuru / Baba Mansurlu Zazaca Pülümür-Mazgirt-Muhindi-Nazimiye-Tercan-Sivas-Erzincan
    Bahtiyarlı Zazaca Hozat-Muş-Kuzey Horosan Zağros Dağları
    Balabanu / Balaban Zazaca Pülümür-Erzincan-Tercan-Hınıs(Güzelder Köyü) Raka RuhaKırşehir Malatya(AkcadagKürecikDoğan Şehir)
    Baluşağı Zazaca Ovacık-Pülümür-Çayırlı
    Badilli Zazaca Petek -KIğı-Kelkit-Halo-Refahiye
    Beles Zazaca Nazimiye-Tercan-Kığı-Amasya-Çorum
    Balçikanlı Zazaca Pülümür-Erzincan-Nazimiye
    Birmanlı Zazaca Ovacık-Pülümür- Erzincan
    Beyitanuşağı Zazaca Ovacık(GözelerPaşadüzüAkyayık)
    Bezgar(Topuz) Zazaca Ovacık(Hun Uşağı Cevizli dere Söyütlü Topuzlu Çakmaklı)
    Beritan Kurmanca Erzurum-Erzincan-Dersim
    Birim Zazaca Ovacık
    Botanlı(Balyanlı) Kurmanca Mazgirt
    Bütünkanlı(Bodikanlı) Zazaca Erzincan-Tercan-Kığı
    Caferanlı Zazaca Pülümür-Erzincan-Kemah-Hınıs-Dersime Yakın Bölgeler
    Bozukanlı Kerel Topuzlu Ovacık-Pülümür
    Careku/Çarekli Zazaca Pülümür(Ağaşenliği)-Erzurum-ErzincanYelekli Köyü-Tercan ve ÇayırlıSivas
    Çinan Aşireti Zazaca Tunceli
    Demenu/Demananlılar Zazaca Ovacık-Pülümür-Tunceli-Mazgirt-Pertek-ERzincan-Mazgirt-Derviş Cemal
    Derviş Cemal Zazaca Pülümür(ŞengülBulmuş Tosunlar Köyü)-Hozat-Erzincan-Çayırlı
    Elhanlılar (Elganlılar) Zazaca Erzincanİran(Albuz DağlarıMazandara Bölgesi)
    Ferhatu/Ferhatan Zazaca Çemişgezek- Hozat
    Fından Zazaca Hozat
    Gevanlılar Zazaca Ovacık-Hozat
    Gülabi Zazaca Ovacık-Kemah
    Hadikenli Zazaca Ovacık-Kemah
    Heyderu/Haydaran Zazaca NzaimiyePülümürMazgirtErzincanın Tercan İlçesiBulanık İlçesi
    Hayranlı Zazaca NazimiyePülümür
    Hemenanlı Zazaca Tunceli
    Hesenanlı Kurmanca DersimMazgirtKığı
    Hiranlı Zazaca-Kurmanca Mazgirt Muhundu Pertek-Derenahiyesi Haran Bölgesi Varto nahiyesi Üstükara Karlıova Erzincan Dalav Şavşek Refahiye Tercanda Kığı İlçesi Sütlüce Doluteknek Kabacalı Tilkitaşı Doluca Çamlıca Sarıdibek Akbinek merkez ilçede Dallıtepe Orta çanak Oğuldere Karapınar Gözele Karlıova ilçesi Tuzluca Çiftiköy Sarıkuşak Kaynarpınar Soğukpınar Kaynak Köyleri Gümüşakar Halitler Yeniyurt Eskikonak Köyleri Tercan ilçesi Küçük Ağa Gök Pınar köyleri ve Tanyeri bucağı Kelkit Yarbaşı köyü
    Holikan Zazaca Pertek ErzincanPülümür
    Hormeku/Hormekli ZazacaKurmanca NazimiyePertekNazimiyeKığıGümüshaneVartoKuruçayRefahiyeErzurum HinisKarsBingölElazigTercanErzincanÜzümlüArdahan
    Holifen Zazaca Ovacık
    Hıfen Kurmanca Pertek
    Hurşidan Zazaca Nazımiye
    Hüzmekli Uşağı Zazaca Nazimiye
    İksorlu (İzollu) Zazaca-Kurmanca Mazgirt Malatya Huluman Riçik Göman Kilise Nazımiye Pülümür Yaylacık SarıyaylaMalatya ElazığUrfa
    İskor Zazaca Hozat
    Kalanuşağı Zazaca-Kurmanca MalazgirtOvacıkMalatya
    Karabali Zazaca Hozat Ovacık ÇemişkezekKırşehir(1701 yılında zorunlu iskana tabii tutulmuşlardır)
    Karakali Zazaca Erzincan Pülümür
    Kamsuran Kurmanca Nazımiye
    Karsanu/Karsan Zazaca Pülümür Ovacık Nazımiye ErzincanTercanKarakoçan
    Keçeli Zazaca OvacıkÇatköy Eğimli ÇambudakBalverenAktaşYakatarla köyleri
    Kekertiyanlı Zazaca Ovacık
    Kefelan Zazaca Ovacık Pertek
    Kevanlı(Kevo) Zazaca Ovacık
    Kemanlı(İzollu) Zazaca Pülümür Erzincan Merkez Turna derre Kalıntaş Çoban Yıldızı Turluk Ergani İlçesi Köyleri Kığı İlçesi Akımlı Yazgünü Gözdibi Köyleri
    Keskehoran Kurmanca Pertek
    Kırğan Zazaca Hozat Desk Ovacık
    Kısmurlu Zazaca Nazımiye
    Kolik Kurmanca Kemg. Ovacık
    Kodern Zazaca Mazgirt
    Kimsorlu Zazaca Hozat Çemişgezek Ovacık NazımiyeDereova Sivas Divriği Bölgesinde Tuzla Yöresinde bir kısmı zorunlu iskana tabii tutulmuştur.
    Koç Zazaca Hozat Çemişgezek Ovacık Kığı(Holhol) KurmeşliErzincandan sonra Pülümür Altınhüseyin köyleri.
    Koçgiri Zazaca-Kurmanca Pülümür Erzincan Sivas Kahraman Maraş
    Kormeşli Kurmanca Pertek Erzincan
    Kubanlı (Kudenli) Zazaca Mazgirt Kığı Karlıova Erzurum Çat ve Karakoçan İlçeleri
    Kulikan Kurmanca Çemişgezek Ovacık
    Kabaklı Kurmanca Çemişgezek Ovacık
    Kırmoslu(Kismorlu) Kurmanca Çemişgezek Ovacık Kığı İlçesi YaylıdereSarıtosun Aysaklı Hasköy Batrayas Mercan Köyleri Adıyaman Xıdosur Kolu yerleşmiştir.
    Kureyşan/Khuresu Zazaca-Kurmanca Nazımiye Mazgirt Ovacık Tercan Varto Kiği Sivas Hınsı Mansur
    Lertikli Zazaca-Kurmanca Erzincan
    Laçinli Kurmanca Ovacık Hozat
    Lolu/Lolanlı Zazaca Pülümür Çemişgezek Vartu ilçesiNazımiye-HınızEsenli AşkaleGürkeynak KöyüMuş-VartoBayburtErzurumKelkit
    Maksut Zazaca Ovacık Hozat
    Memokan (Memekan) Zazaca Tunceli
    Mosku/Meskanlı (Mestanlı) Kurmanca NazımiyeOvacıkPertek
    Mev aliler Aşireti Zazaca Nazımiye
    Mırzan Kurmanca Pertek OvacıkTunceli(Milköyü)Urfa-Viranşehir Suriye'nin Resückayın yöresine yerleşmişlerdir.
    Millan Kurmanca Pertek OvacıkTunceli(Milköyü)Urfa-Viranşehir Suriye'nin Resückayın yöresine yerleşmişlerdir.
    Nenikan Kurmanca Çemişkezek Ovacık
    Panikan Zazaca Ovacık
    Parçikanlı Zazaca-Kurmanca OvacıkMalatya
    Pezgevran (Pevzugerililer) Zazaca Ovacık Pertek Hozat
    Perihanlı Zazaca Ovacık
    Pilvenk Zazaca-Kurmanca Tunceli/Pertek Elazığ Malatya Gümüşhane/Kelkit ve Sivas
    Piranlı Kurmanca Pertek (Yamaçoba köyü)
    Pirsultanlı Zazaca Pülümür
    Perikanlı Zazaca Nazımiye
    Rekşait(Reskan Uşağı) Kurmanca Ovacık Hozat Çemişkezek
    Rutu / Rutanlı' Kurmanca Hozat Nazımiye PülümürKuzey Horosan Mazderen bölgesinde Erzincan-Çağlayan Bucağı Yalınca Uluköy Melihtekli Köyleri
    Şadilli Zazaca-Kurmancca Mazgirt ilçesi (Kızılkale Aydınlık Özdek Beşoluk Çatköy Gelinpınar Akkavak Kepektaşı Obrukbaşı Güneyharman Örsköy Yazevi Beşoluk) Kığı İran Mardin Refahiye Sivas-Kangal[2].
    Sağcılar Zazaca Tunceli
    Sarı Saltuklular Türkçe Hozat
    Şamuşağı Zazaca Ovacık Çemişkezek Hozat Erzurum Sivas Erzincan
    Şadanlı Kurmanca Pülümür
    Şavak Kurmanca Pertek Hozat Çemişkezek
    Sawelizu/Şavalanlı Zazaca-Kurmanca Tunceli Nazımiye Pülümür Tunceli Erzincan
    Seyyidalan Zazaca-Kurmanca Tunceli Nazımiye Hozat Çemişgezek
    Seyyid Sabunlar Kurmanca Pertek
    Sultan Munzur Zazaca Ovacık Erzincan
    Seyhan Zazaca Mazgirt
    Sisanlı Zazaca Pülümür
    Şekakan aşireti Kurmanca PertekÇemişgezekTunceliErzincanElazığAdıyamanMardinŞırnakVanİran ve Suriye
    Seydanlı(Sidanlı) Kurmanca Mazgirt
    Semkan Zazaca-Kurmanca Çemişkezek Ovacık Pertek
    Seyit Kemalan Zazaca Ovacık Erzincan
    Seyit Ahmet Dedeler Zazaca Ovacık Erzincan
    Silanlı Zazaca Ovacık Erzincan
    Suranlı Zazaca-Kurmanca Mazgirt
    Süleymanuşağı Zazaca Ovacık
    Süleymaniler Zazaca Tunceli
    Şiğ Hesananlı Zazaca-Kurmanca Ovacık Mazgirt Pülümür Gümüşhane Erzincan-Çayırlı
    Şeyh Mehmedanlı Zazaca Mazgirt Pülümür Nazumiye Tunceli merkez
    Titanik Uşağı Zazaca Hozat
    Yusufanlı Zazaca Tunceli MazgirtKamut Sütlüce bucağı ve köylerinde Merğo ve Çihik
    Zekeran Kurmanca Çemişkezek
    Zerkanlı Kurmanca Çemişkezek Erzurum Hınıs Marat Mardin Aksaray üzere beş kola ayrılır.
    Zerkevik Zazaca Dere Çıkaran-Tembin dağlarında otururlar.

    İlgili kitaplar[değiştir
    Ali Kaya Dersim Tarihi Can yayınları
    Vecihi Timuroğlu Dersim Tarihi Yurt Kitap
    Kâzım Karabekir (Haz. Faruk Özerengin) Kürt Meselesi Emre Yayınları İstanbul Aralık 1994 s. 79-108.
    Nuri Dersimi Hatıratım Jina Nu Yayınları Stocholm 1987 s. 47-51.
    M.Kalman Belge ve tanıklarıyla Dersim Direnişleri Nûjen Yayınları İstanbul Ekim 1995 s. 175-195.
    Faik Bulut Dersim Raporları Genişletilmiş Üçüncü Basım Evrensel Basım Yayın İstanbul Haziran 2005 s. 122-128.
    Burhan Kocadağ Doğu'da Aşiretler Kürtler Aleviler 2. basım Can Yayınları Eylül 1997 215-245.
    Naşit Hakkı Uluğ Derebeyi ve Dersim Kaynak Yayınları
    Dursun Evren Ulusal Demokratik Mücadelede Koçgiri Kürt Aşiretleri İstanbul Aralık 2008 1. Basım Peri Yayınları


    - - - Flood Önleme Sistemine yakalandınız - - -




    Dersim ayaklanmalarında Dersim-Erzincan taraflarında Türk ordusunun Dersimli Zazalar tarafından geri çekilmeye mecbur bırakılmasından sonra kısa süreliğine oluşan bağımsız bölge. (1917-1921)

    Dersim ayaklanmaları
    Tarih
    19. yüzyıl

    Bölge
    Dersim vilayeti ve civarı

    Sonuç
    Dersim özerkliğini korudu.
    Dersim aşiretleri yönetimine devam edildi.
    Osmanlı Devleti doğuda büyük otorite kaybetti.

    Dersim ayaklanmaları Osmanlı Devleti döneminde Dersim bölgesinde çıkmış isyanlara verilen adlar.

    Osmanlı döneminde yüzyıllarca yurtluk ve ocaklık biçiminde özerk olarak yönetilen Dersim bölgesinde Tanzimat dönemini kabul etmeyen aşiretler tarafından ardı sıra birçok ayaklanma çıkmıştır. İlk ayaklanma 1847 yılında çıkmıştır. Tanzimat gereğince bütün illerde mutlak otorite devlete bağlandı. Bu yüzden Dersim bölgesindede mutlak otorite sağlanmıştır. Dersim bölgesi Hozat merkez alınarak sancak yapılmıştır. Aşiret yönetimi bozulmuştur. Bölge aşiretleri ve halk Osmanlı askeri yönetimini kabul etmeyip ilk ayaklanmayı gerçekleştirdi. Bu ayaklanmada aşiretler arasında çok büyük bir dayanışma gözlemlenmiştir. Özellikle Kureyşan aşiretinin liderliği göze çarptı. Bu ayaklanma rahat bastırılır.

    Uzun bir süre sancak bozulsada yine asker gönderilerek güçlendirilmeye çalışıldı. Özellikle Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın Dersim ve birçok ile böyle politika öngörmesi ve doğunun mutlak otoriteyi kabul ettirilmeye çalışılması Dersim aşiretleri tarafından kabul edilmedi. O sıralardada Kafkasya'da Rus tehlikesine karşı yönetim doğudaki gücünü kafkasya konuşlandırmış durumda. Haydaran ve Demenan aşiretleri plan kurarak ayaklanmanın çıkacağı zamanı iyi ayarladılar. Ve 93 Harbi çıktığı zaman ayaklanmayı başlattılar. Gazi Ahmet Muhtar Paşa komutasında Kafkasya'ya giden ordu ayaklanma arasında kalır. Uzun bir süre süren çatışmalar sonucunda ordu uzun süre bölgede kaldı.Ayaklanmadan kurtulan ordu Kafkasya Cephesine gitti. Ve ilk defa bu ayaklanma Dersim aşiretleri tarafından kazanılan ilk zaferdir. Bu isyan sonrasında bölgede yine asker kuvvetlenidirilmesi sonucu ve Ermeni çete görevlerinde kışkırtması ve desteği ile yeniden bir ayaklanma patlak verdi.

    Bölge yine sancak olunca özellikle Koçgiri ve Şamuşaklı aşiretleri önderliğinde yeni bir ayaklanma patlak verdi. Bu ayaklanma tam olarak bastırılmadığından sonraki sene Haydaran Demenan ve Kureyşan aşiretlerinin de katılımıyla ayaklanma büyüdü. Uzun süren çatışmalar sonucunda kazanan yine Dersim aşiretleri oldu. Ve 1895 yılındada sürüp gitti.

    1907 yılında ŞamuşaklıResikli Koçuşağı ve Kureyşan aşiretleri birleşerek yeni bir ayaklanma çıkardı. Bu ayaklanma kısa sürede bastırıldı.

    1911 yılında bütün dersim aşiretleri otoriteyi kabul etmeye başladı. Fakat buna sadece Haydaran aşireti boyun eğmedi. Ve ayaklandı. Ve bu ayaklanmayı tek başına sürdürdü. Zafer ilan etti.Bu zafer diğer aşiretleri yeniden diriltti.

    1914 yılında Kırgan ayaklanma çıkardı. Bu ayaklanmaya Kırgan aşiretinin müttefiği Ferhatuşağı aşiretide katıldı. Ve ayaklanma büyüdü. İsyan uzun bir mücadele sonucu zor bastırıldı.

    1916 yılında Seyit Rıza'nında teşvikiyle bölgede ilk defa bağımsızlık için ayaklanma çıktı. Bu isyan sonucu Dersim bölgesi bağımsızlaşsa da kendini tam olarak gösterememiştir.

    Dersim ayaklanmalarında Dersim-Erzincan taraflarında Türk ordusunun Dersimli Zazalar tarafından geri çekilmeye mecbur bırakılmasından sonra kısa süreliğine oluşan bağımsız bölge. (1917-1921)

    Sonraki yıllarda Kürtlerin bağımsızlık ayaklanmalarına katılmayan Dersim 1937-1938 yıllarında Dersim İsyanı olarak yeniden ayaklandı. Bu isyanı Seyit Rıza gerçekleştirdi. Bu ayaklanma basıtırıldıktan sonra Türkiye yönetimini kabul eden aşiretler bir daha ayaklanamamıştır.


  2. #2
    Ziyaretçilerimize Uyarı!:

    Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~

    Standart

    Atatürk Dersim'i bombalamakla iyi etmiş. Sen devlete karşı gel sonra ingilizlere sığın. Vatanı ingilizlere satmak için şeriat iste. Ben olsam da aynı şeyi yapardım. Durup dururken kimse öldürülmüyor kimse kusura bakmasın. Al işte dersimden kaçanlar doğuda askerimizi şehit ediyor. Tarih tekerrürden ibaret. Yanarım yanarım ordaki alevilere yanarım. Onları da araplaştırmaya çalıştılar.

  3. #3
    Ziyaretçilerimize Uyarı!:

    Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~

    Standart

    Bu olayın faturasını tamamen Atatürk'e kesmek yanlış olur. Celal Bayar'ın aşırı güç kullanmasıyla katliama dönüşmüş.

    Ayrıca ben Araplaştırma çabası yada Kürtleştirme olarak görmüyorum. Aksine orada yaşayan alevileri sunnileştirmeye çalışılıyordu. Bu katliam kürt katliamı değil alevi katliamıdır. Tıpkı Sivas Çorum Maraş katliamları gibi...

  4. #4
    Ziyaretçilerimize Uyarı!:

    Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~

    Standart

    Bence herkes kendi ideolojilerine göre yorumluyor. O yılları bilmeyen bizler için anlaşılması zor bi olay. Objektif davranıp iyice araştırmak lazım.
    Remylebeau, Bunu Beğendi.


    “Laiklik asla dinsizlik olmadığı gibi sahte dindarlık ve büyücülükle mücadele kapısını açtığı için gerçek dindarlığın gelişmesi imkanını temin etmiştir.”

    Mustafa Kemal ATATÜRK


  5. #5
    Ziyaretçilerimize Uyarı!:

    Kullanıcıların Profil Bilgileri Misafirlere Kapatılmıştır. Görmek için KAYIT olmalısınız.~

    Standart

    Dersim isyanı veya katliamı.. Atatürk'ün adını karıştırıp nifak tohumları atmak için uydurulmuş hadiselerden biridir. Atatürk katliam emrini verecek yapıda olsaydı halkı için canını feda eder miydi? Ha bi imzadır yaygarası sürüp gidiyor. Atatürk imza atmışsa da hasta olduğu yıllarda cumhurbaşkanı olarak imzalamıştır. Çoluk çocuk yaşlı kadın kafasını keseceğiz diye bahsedilmiş olsaydı yani katliamdan haberi olsaydı ve sağlığı yerinde olsaydı bizzat dersim'e gider uzlaşma sağlardı. Şuanda da doğu karışık her gün şehit veriyoruz. Halk desen pkkya oyunu verenler fazla. Kürt halkıyla savaş halindeyiz. Ee 80 yıl öncesi de aynı terane 80 yıl sonrası da. Demek ki doğu halkı uslanamamış. Ama kimse şimdi katliam demiyor. Çünkü it kopuk partisi diye bişi var. Kim meclise soktu kim neyi söz verdi? Malumunuz şimdi ki tarih kabak gibi ortada ama 80 yıl öncesini bilmeden ağzı olanın konuşması moda olmuş.
    Sürmenaj, Bunu Beğendi.

Konu Bilgileri

Bu Konuya Gözatan Kullanıcılar

Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)

Bookmarks

Bookmarks

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Giriş